Dobre logo powinno być charakterystyczne, czytelne i łatwe do zapamiętania. Ale samo zaprojektowanie znaku nie oznacza jeszcze, że firma uzyskała do niego prawo ochronne jako do znaku towarowego. To dwa różne tematy. Projektując identyfikację wizualną, pracuję nad wyglądem marki. Rejestracja znaku towarowego jest natomiast procedurą prawną, dzięki której można uzyskać wyłączne prawo do używania określonego oznaczenia w odniesieniu do wskazanych towarów lub usług i na określonym terytorium. Dlatego pytanie „jak zastrzec logo?” warto zadać jeszcze zanim firma zainwestuje duże pieniądze w stronę internetową, opakowania, oznakowanie biura, samochody czy kampanię reklamową.
Co to jest znak towarowy?
Znak towarowy jest oznaczeniem umożliwiającym odróżnienie produktów lub usług jednego przedsiębiorstwa od produktów lub usług innych firm. Może nim być między innymi wyraz, rysunek, litera, cyfra, kolor, forma przestrzenna czy dźwięk. W praktyce najczęściej spotykamy:
- znak słowny – np. sama nazwa firmy lub produktu,
- znak graficzny – np. sygnet bez nazwy,
- znak słowno-graficzny – czyli nazwa przedstawiona razem z określoną grafiką, typografią lub symbolem.
I tutaj pojawia się pierwsza ważna decyzja. Jeżeli najcenniejszym elementem marki jest nazwa, nie zawsze wystarczy zarejestrować wyłącznie jej konkretną graficzną postać. Znak słowny i znak słowno-graficzny nie są tym samym przedmiotem ochrony. Jeżeli zarejestrujemy znak słowno-graficzny, ochroną objęta jest konkretna kombinacja nazwy i elementów wizualnych. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy firma planuje w przyszłości redesign logo albo całkowitą zmianę jego stylistyki.
TM a ® – jaka jest różnica?
Te dwa oznaczenia są często używane zamiennie, choć oznaczają coś innego.
TM, od angielskiego trade mark, jest zwyczajowym komunikatem, że przedsiębiorca traktuje dane oznaczenie jako swój znak towarowy. Sam symbol TM nie oznacza jednak, że znak został zarejestrowany i nie jest odpowiednikiem prawa ochronnego.
Inaczej wygląda sytuacja ze znakiem ® – literą R wpisaną w okrąg.
Symbol ® informuje, że mamy do czynienia z zarejestrowanym znakiem towarowym. Jego używanie nie jest obowiązkowe, ale można umieszczać go obok znaku, który uzyskał ochronę.
Najprościej:
TM = „traktuję to oznaczenie jako mój znak”.
® = „ten znak uzyskał rejestrację”.
Nie dodawałbym więc ® do świeżo zaprojektowanego logo tylko po to, żeby wyglądało bardziej profesjonalnie. Najpierw rejestracja, potem R w kółku.
Gdzie zarejestrować znak towarowy?
To zależy przede wszystkim od tego, gdzie działa lub zamierza działać firma. Jeżeli interesuje Cię ochrona znaku towarowego w Polsce, zgłoszenie składa się do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej – UPRP. Jeżeli firma potrzebuje ochrony obejmującej kraje Unii Europejskiej, można zgłosić unijny znak towarowy w EUIPO – Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej. Jedno zgłoszenie pozwala ubiegać się o jednolitą ochronę na obszarze Unii Europejskiej. Jeżeli marka działa również poza Unią Europejską, można rozważyć System Madrycki WIPO, umożliwiający ubieganie się o ochronę w wybranych państwach należących do tego systemu. Nie istnieje jednak jeden „światowy znak towarowy”, który po jednym zgłoszeniu automatycznie daje ochronę we wszystkich państwach świata.
Zanim zarejestrujesz logo lub nazwę – sprawdź, czy są wolne
To etap, który z punktu widzenia projektanta uważam za szczególnie ważny. Wyobraź sobie, że firma zamawia logo, wdraża identyfikację wizualną, drukuje opakowania, wykonuje szyldy i uruchamia kampanię reklamową, a dopiero później okazuje się, że istnieje wcześniejszy, bardzo podobny znak używany dla podobnych produktów lub usług. Może to oznaczać konieczność zmian, spór, a w skrajnym przypadku nawet rebranding firmy.
Dlatego jeszcze przed zgłoszeniem warto przeprowadzić badanie dostępności znaku towarowego. Nie wystarczy przy tym wpisać nazwy firmy w Google. Jednym z podstawowych narzędzi jest baza TMview, zawierająca informacje o zgłoszeniach i zarejestrowanych znakach pochodzące z wielu urzędów własności intelektualnej. Szukamy przy tym nie tylko znaków identycznych. Znaczenie mogą mieć również oznaczenia podobne wizualnie, fonetycznie lub znaczeniowo, zwłaszcza gdy dotyczą podobnych produktów lub usług.
Co to są klasy nicejskie?
Rejestrując znak towarowy, trzeba określić, dla jakich produktów lub usług ma on być chroniony. Służy do tego Klasyfikacja Nicejska, obejmująca 45 klas. Klasy 1–34 dotyczą towarów, a klasy 35–45 usług. To bardzo ważne, ponieważ rejestracja nazwy firmy nie oznacza automatycznie przejęcia jej „na własność” we wszystkich możliwych branżach. Firma zajmująca się oprogramowaniem może potrzebować innych klas niż producent kosmetyków, restauracja, firma budowlana czy studio projektowe. Dobór klas wpływa również na koszt rejestracji znaku towarowego, dlatego nie warto wybierać ich przypadkowo ani zaznaczać wszystkiego „na zapas”.
Jak wygląda rejestracja znaku towarowego w Polsce?
Procedura w Urzędzie Patentowym RP jest bardziej uporządkowana, niż może się wydawać. Najpierw przygotowuje się zgłoszenie, określa znak oraz towary i usługi, dla których ma być chroniony. Następnie wnosi się odpowiednią opłatę. Urząd bada między innymi, czy nie występują bezwzględne przeszkody rejestracji. Problematyczne może być na przykład oznaczenie pozbawione zdolności odróżniającej, czysto opisowe albo zawierające elementy, których nie można objąć ochroną. Jeżeli zgłoszenie przejdzie ten etap, zostaje opublikowane. Od publikacji rozpoczyna się 3-miesięczny okres sprzeciwowy. Właściciel wcześniejszego prawa może w tym czasie zakwestionować zgłoszenie. Jeżeli nie ma skutecznego sprzeciwu i spełnione są pozostałe wymagania, Urząd Patentowy może udzielić prawa ochronnego na znak towarowy.
Ile kosztuje rejestracja znaku towarowego?
Przy elektronicznym zgłoszeniu znaku towarowego do UPRP opłata za jedną klasę wynosi obecnie 400 zł. Każda kolejna klasa oznacza dodatkową opłatę. Po pozytywnym zakończeniu procedury trzeba jeszcze wnieść opłatę za pierwszy 10-letni okres ochrony oraz opłatę za publikację informacji o udzielonym prawie. Przy najprostszym elektronicznym zgłoszeniu w jednej klasie same podstawowe opłaty urzędowe wynoszą obecnie łącznie około 890 zł. Nie obejmuje to ewentualnego wynagrodzenia rzecznika patentowego lub prawnika, dodatkowych klas, badania dostępności znaku ani kosztów związanych ze sprzeciwem. W przypadku unijnego znaku towarowego EUIPO podstawowa opłata online za jedną klasę wynosi obecnie 850 euro. Kolejne klasy są dodatkowo płatne.
Przy ochronie międzynarodowej w Systemie Madryckim WIPO ostateczny koszt zależy między innymi od liczby wybranych państw i klas. Opłaty urzędowe mogą się zmieniać, dlatego przed dokonaniem zgłoszenia zawsze warto sprawdzić aktualny cennik UPRP, EUIPO lub WIPO.
Jak długo chroniony jest znak towarowy?
Prawo ochronne na znak towarowy w Polsce udzielane jest na 10 lat i może być przedłużane na kolejne 10-letnie okresy po wniesieniu odpowiednich opłat. Warto przy tym pamiętać, że samo wysłanie formularza nie oznacza jeszcze, że tego samego dnia mamy „zarejestrowany znak”. Zgłoszenie rozpoczyna procedurę. Prawo ochronne zostaje udzielone dopiero po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania.
Czy warto rejestrować samo logo czy również nazwę?
To jedno z ważniejszych pytań przy budowaniu marki. Logo może się zmienić. Typografia może zostać odświeżona. Sygnet może przejść redesign. Firma może po kilku latach całkowicie przebudować identyfikację wizualną. Nazwa często pozostaje.
Dlatego warto świadomie zdecydować, czy zgłaszamy:
- samą nazwę jako znak słowny,
- sam symbol graficzny,
- logo jako znak słowno-graficzny,
- czy kilka wariantów ochrony.
Nie istnieje jedna odpowiedź odpowiednia dla każdej firmy. Wszystko zależy od wartości poszczególnych elementów marki, sposobu ich używania i planów biznesowych.
Rejestracja znaku zaczyna się już podczas projektowania logo
Z punktu widzenia grafika jest jeszcze jeden bardzo ważny wniosek. Projekt logo i rejestracja znaku towarowego nie powinny być całkowicie oddzielnymi procesami. Już podczas projektowania warto myśleć o charakterystyczności znaku, jego odróżnialności od konkurencji oraz możliwości późniejszego zgłoszenia. Kopiowanie popularnych trendów, korzystanie z przypadkowego symbolu znalezionego w internecie, używanie gotowych grafik stockowych albo tworzenie logo bardzo podobnego do konkurencji może być problemem nie tylko projektowym, ale również prawnym. Dotyczy to dziś również logo generowanego za pomocą AI. Łatwo wygenerować atrakcyjny obraz, ale znacznie trudniej mieć pewność, że powstały symbol jest naprawdę charakterystyczny, możliwy do prawidłowego odtworzenia, wdrożenia i późniejszej ochrony. Dlatego przed dużym wdrożeniem marki warto połączyć trzy elementy:
dobry projekt logo, sprawdzenie podobnych oznaczeń oraz właściwie dobraną ochronę znaku towarowego.
Projektant logo a rzecznik patentowy
Grafik odpowiada za stronę projektową znaku: jego konstrukcję, czytelność, charakterystyczność, kolorystykę, wersje użytkowe oraz przygotowanie odpowiednich plików.
Ocena prawna to inna dziedzina.
Jeżeli marka ma dużą wartość, planuje ekspansję albo istnieje ryzyko kolizji z wcześniejszymi znakami, warto skonsultować rejestrację znaku towarowego z rzecznikiem patentowym, adwokatem lub radcą prawnym specjalizującym się we własności intelektualnej. To zdecydowanie lepszy moment na sprawdzenie marki niż chwila, w której nowe logo znajduje się już na tysiącach opakowań, samochodach, szyldach i materiałach reklamowych. Jeżeli dopiero planujesz identyfikację swojej firmy, zobacz również moją ofertę projektowania logo oraz artykuł „Projektowanie logo – proces projektowy”.
