Projekt wygląda świetnie na monitorze. Kolory są dobre, zdjęcia ostre, teksty na miejscu. Eksportujesz PDF, wysyłasz do drukarni i… dostajesz informację: brakuje spadów, zdjęcie ma za małą rozdzielczość, czarny tekst składa się z czterech kolorów, a w pliku został przypadkowy Pantone.
I zaczyna się poprawianie.
Przygotowanie projektu do druku nie polega na kliknięciu „Eksportuj PDF”. To osobny etap pracy, który w poligrafii nazywamy prepressem. Właśnie wtedy sprawdzam, czy projekt, który dobrze wygląda na ekranie, będzie również poprawnie zachowywał się podczas naświetlania, druku i obróbki introligatorskiej.
Po latach pracy z DTP i przygotowaniem materiałów produkcyjnych mogę powiedzieć jedno: większość problemów powtarza się regularnie.
Najpierw sprawdź wymagania drukarni
To najważniejsza zasada tego artykułu.
Nie istnieje jeden „idealny PDF do druku”, który będzie poprawny w każdej drukarni i dla każdej technologii. Inaczej przygotowuje się katalog drukowany offsetowo na papierze powlekanym, inaczej opakowanie, baner wielkoformatowy, etykietę czy materiał przeznaczony do druku cyfrowego. Dlatego przed rozpoczęciem projektu warto znać przynajmniej format netto, wymagany spad, rodzaj papieru, technologię druku, sposób oprawy lub wykończenia oraz oczekiwany standard PDF i profil kolorystyczny.
Specyfikacja drukarni zawsze ma pierwszeństwo przed ustawieniami znalezionymi w przypadkowym poradniku w internecie.
Spad to nie margines bezpieczeństwa
To jedno z najczęściej mylonych pojęć.
Spad drukarski jest dodatkowym fragmentem grafiki wychodzącym poza docelowy format publikacji. Jeżeli tło, fotografia lub kolor dochodzą do krawędzi strony, muszą zostać wyciągnięte poza linię cięcia.
Najczęściej stosuje się około 3 mm spadu, ale nie jest to wartość uniwersalna. Drukarnia może wymagać innej. Po co? Po wydrukowaniu arkusz jest cięty. Gilotyna nie pracuje z dokładnością do setnych części milimetra. Gdyby grafika kończyła się dokładnie na formacie netto, niewielkie przesunięcie cięcia mogłoby odsłonić biały pasek papieru. Osobną rzeczą jest margines bezpieczeństwa. Logo, numer strony, tekst i inne ważne elementy powinny znajdować się odpowiednio daleko od linii cięcia. Spad wychodzi więc na zewnątrz, a margines bezpieczeństwa znajduje się wewnątrz projektu.
Pasery i znaczniki cięcia – czy trzeba je dodawać?
Tu często pojawia się nieporozumienie.
Pasery, czyli znaczniki registracyjne, służą między innymi do kontroli spasowania separacji kolorystycznych. W druku offsetowym mają oczywiście ogromne znaczenie, ale to nie oznacza, że projektant powinien automatycznie dodawać komplet znaków drukarskich do każdego wysyłanego PDF-a. W wielu współczesnych workflow drukarnia wykonuje impozycję i sama generuje potrzebne pasery, paski kontrolne oraz znaczniki technologiczne. Podobnie jest ze znacznikami cięcia. Jeżeli drukarnia chce PDF bez znaczników – wysyłam bez znaczników. Jeżeli wymaga ich w pliku – dodaję je zgodnie z jej specyfikacją. Najważniejsze jest natomiast, aby znaczniki nie wchodziły w obszar spadu. Inaczej po minimalnym przesunięciu cięcia fragment znacznika może pojawić się na gotowym produkcie.
RGB czy CMYK? To trochę bardziej skomplikowane
Monitor tworzy obraz ze światła i najczęściej pracuje w przestrzeni RGB. Klasyczny druk czterokolorowy wykorzystuje farby CMYK: Cyan, Magenta, Yellow i Black.
Zakres kolorów możliwych do pokazania na monitorze jest inny niż zakres barw możliwych do uzyskania farbą na papierze. Intensywny niebieski, zielony czy pomarańczowy widoczny na ekranie może więc po konwersji do CMYK wyraźnie się zmienić. Ale rada „po prostu zmień RGB na CMYK” jest zbyt dużym uproszczeniem. Kluczowe znaczenie ma profil ICC, który opisuje konkretną charakterystykę druku i podłoża. Dla offsetu na papierach powlekanych stosowane są obecnie między innymi warunki oparte na FOGRA51 i profilu PSO Coated v3, a dla papierów niepowlekanych istnieją inne charakterystyki. Nie należy więc automatycznie stosować jednego profilu do wszystkiego.
Najpierw pytam drukarnię, według jakiego profilu chce otrzymać plik, a dopiero później wykonuję odpowiednią konwersję.
300 dpi – czy zawsze?
„Do druku musi być 300 dpi” to jedna z najbardziej rozpowszechnionych zasad w grafice.
Jest przydatna, ale również wymaga doprecyzowania. W przypadku zdjęć drukowanych w typowej publikacji oglądanej z niewielkiej odległości efektywna rozdzielczość około 300 ppi jest dobrym standardem. Jednak liczy się rozdzielczość obrazu po jego umieszczeniu i przeskalowaniu w projekcie.
Zdjęcie może mieć ogromną liczbę pikseli, ale jeżeli powiększymy je w InDesignie do 250%, jego efektywna rozdzielczość znacząco spadnie. Z drugiej strony billboard oglądany z kilkudziesięciu metrów nie potrzebuje 300 ppi. W druku wielkoformatowym wymagane wartości mogą być znacznie niższe. Dlatego sprawdzam effective PPI, a nie tylko wartość wpisaną w parametrach pliku. I jeszcze jedno: zmiana zdjęcia z 72 na 300 ppi bez dodania rzeczywistych danych obrazu nie poprawia jego jakości. Samo wpisanie większej liczby nie tworzy nowych detali.
PDF zamiast JPG-a
Do profesjonalnego druku najczęściej przekazuje się PDF przygotowany do produkcji, a nie JPG. PDF może zachować grafikę wektorową, tekst, profile kolorystyczne, kolory dodatkowe, spady, informacje o stronie i wiele innych danych potrzebnych w procesie produkcji. W zależności od workflow drukarni może być wymagany między innymi PDF/X-4 lub inny standard PDF/X.
PDF/X-4 jest obecnie bardzo praktycznym rozwiązaniem, ponieważ może zachować między innymi przezroczystości i nowoczesne zarządzanie kolorem. Dlatego zasada „przed drukiem koniecznie spłaszcz wszystkie przezroczystości” nie jest już uniwersalną receptą. Ponownie: decyduje specyfikacja produkcyjna konkretnej drukarni.
Czy fonty trzeba zamieniać na krzywe?
Nie zawsze. To kolejna rada, która przez lata zaczęła funkcjonować jak dogmat.
Poprawnie przygotowany PDF może zawierać osadzone fonty i jest to normalny profesjonalny workflow. Zamiana tekstu na krzywe bywa potrzebna w określonych sytuacjach, na przykład przy plikach przeznaczonych do dalszej obróbki w systemach, w których występuje ryzyko problemów z fontami. Ale masowe zamienianie całych wielostronicowych publikacji na krzywe nie zawsze ma sens. Przed eksportem sprawdzam przede wszystkim, czy fonty są dostępne, poprawnie użyte i mogą zostać osadzone w PDF. Jeżeli drukarnia wymaga krzywych – wtedy tekst zamieniam. Nie robię tego jednak mechanicznie tylko dlatego, że „tak się kiedyś robiło”.
Czarny nie zawsze znaczy to samo
To jeden z tematów, który potrafi zaskoczyć osoby niemające doświadczenia z drukiem. Mały czarny tekst powinien być zazwyczaj zbudowany wyłącznie z czarnej farby:
K = 100%
Jeżeli niewielkie litery zbudujemy jednocześnie z C, M, Y i K, minimalne przesunięcie jednej z płyt drukowych może spowodować powstanie kolorowej obwódki i pogorszyć ostrość tekstu. Inaczej wygląda sytuacja przy dużej czarnej powierzchni. Samo 100% K może wyglądać na dużej apli stosunkowo płasko. W takich przypadkach stosuje się czasem tzw. rich black, czyli czerń wzbogaconą innymi składowymi CMYK. Jej wartości powinny jednak odpowiadać technologii druku i dopuszczalnemu limitowi nafarbienia. I bardzo ważne: Registration / kolor paserów nie jest „superczarnym” kolorem do używania w projekcie. Drukuje się na wszystkich separacjach i nie powinien być stosowany do zwykłych elementów graficznych.
Co to jest TAC, czyli maksymalne nafarbienie?
Jeżeli w jednym miejscu nałożymy na siebie dużo cyjanu, magenty, żółtego i czerni, powstaje wysoka suma farb. Przykładowo 80C + 80M + 80Y + 100K daje 340% całkowitego pokrycia farbą. Papier i proces drukowania mają określone możliwości przyjęcia takiej ilości farby. Zbyt wysokie nafarbienie może powodować problemy ze schnięciem, brudzenie arkuszy i pogorszenie jakości reprodukcji. Dlatego profesjonalny prepress obejmuje również kontrolę TAC – Total Area Coverage. Dopuszczalna wartość zależy od profilu, papieru i technologii druku. Nie istnieje jedna wartość dobra dla każdej produkcji.
Overprint – niewidoczny błąd, który może zniszczyć projekt
Nadrukowanie, czyli overprint, pozwala jednemu kolorowi drukować się na innym bez wybierania znajdującej się pod nim farby. W pewnych sytuacjach jest to bardzo przydatne. Typowym przykładem jest drobny czarny tekst. Problem zaczyna się wtedy, gdy overprint zostanie ustawiony przypadkowo. Klasyczny przypadek to biały element z włączonym nadrukiem. Biała farba w standardowym druku CMYK oznacza po prostu brak farby. Jeżeli taki biały obiekt ustawimy jako overprint, może zniknąć całkowicie. Dlatego przed wysłaniem projektu kontroluję separacje i podgląd nadruków. Na zwykłym ekranowym podglądzie dokument może wyglądać poprawnie, a problem ujawni się dopiero przy analizie produkcyjnej. To jeden z powodów, dla których zwykłe „otworzyłem PDF i wygląda dobrze” nie jest jeszcze kontrolą pliku do druku.
Pantone i kolory dodatkowe
Jeżeli projekt ma być drukowany wyłącznie w CMYK, przypadkowo pozostawiony kolor Pantone może stworzyć dodatkową separację. W efekcie drukarnia może wykryć pięć kolorów zamiast czterech. Dlatego przed eksportem sprawdzam Ink Manager / menedżer farb i kontroluję, jakie separacje rzeczywiście znajdują się w dokumencie. Kolor dodatkowy nie jest błędem sam w sobie. Przy identyfikacji marki, opakowaniach, lakierze wybiórczym, białej farbie, złoceniu czy innych procesach może być wręcz konieczny. Błędem jest sytuacja, w której pojawia się tam przypadkowo.
Preflight – ostatnia kontrola przed drukiem
Przed eksportem wykonuję preflight, czyli techniczną kontrolę dokumentu.
Sprawdzam między innymi format dokumentu, spady, efektywną rozdzielczość zdjęć, brakujące linki, fonty, przestrzenie kolorystyczne, kolory dodatkowe, przepełniony tekst, overprint oraz inne parametry istotne dla konkretnej produkcji. Następnie kontroluję również gotowy PDF. To ważne, ponieważ poprawny dokument źródłowy nie oznacza jeszcze automatycznie poprawnego pliku produkcyjnego. Dopiero wtedy wysyłam materiał do drukarni.
Jak przygotować projekt do druku bez niepotrzebnych problemów?
Najważniejsza zasada jest prosta: projekt do druku trzeba projektować z myślą o produkcji od samego początku, a nie dopiero podczas eksportowania PDF-a. Format, spad, papier, sposób oprawy, przestrzeń kolorystyczna czy technologia druku wpływają na projekt już na etapie tworzenia layoutu. Dobry plik produkcyjny powinien być nie tylko estetyczny. Musi być również przewidywalny technologicznie.
I właśnie na tym polega różnica pomiędzy zaprojektowaniem ładnej strony a profesjonalnym DTP i przygotowaniem projektu do druku.
Grafik DTP to także kontrola produkcji
W pracy grafika przygotowanie projektu nie kończy się na kompozycji, typografii i kolorach. Przy katalogach, folderach, ulotkach, raportach, plakatach, materiałach POS czy opakowaniach zawsze patrzę również na projekt od strony technologicznej. Czy da się go poprawnie wydrukować? Czy zdjęcia mają odpowiednią jakość? Czy zastosowane kolory są możliwe do uzyskania? Czy spady są prawidłowe? Czy czerń jest zbudowana odpowiednio? Czy w pliku nie ma przypadkowego Pantone? Czy overprint działa tak, jak powinien? Czy PDF odpowiada wymaganiom drukarni?
To rzeczy, których klient często nie widzi. I dobrze. Powinien zobaczyć dopiero efekt końcowy: dobrze zaprojektowany i dobrze wydrukowany materiał.
